ايگناتى يوليانوويچ كراچكوفسكى ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

410

تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى )

در نتيجهء مطالعاتى كه بعدها ياكوب انجام داد ، معلوم شد كه ، با وجود كتاب قزوينى ، در كتاب باكويى مطالب ارزشمندى هست و مىتوان بعضى از قرائتهاى مغلوط متون قزوينى را به كمك آن اصلاح كرد و در مورد كلمات مشكوك اطمينان به دست آورد . 147 با وجود اين بايد بگوييم كه كتاب وى مختصر كتاب قزوينى است و اهميت مستقل ندارد ؛ البتّه در مشرق تا حدّى رواج يافته و جالب آنكه نسخه‌هاى ترجمهء فارسى كتاب به فراوانى از نسخه‌هاى اصل عربى كمتر نيست . 148 در خاتمهء اين فصل بايد ، چون فصول ديگر ، اين نكته را بگوييم كه بجز مطالبى كه مؤلّفات جغرافيايى به دست مىدهد ، مورّخان نيز پاره‌اى مطالب جغرافيايى دارند و شايد خطا نباشد اگر از ميان آنها يكى از فرزندان دمشق ، يعنى ابن عربشاه معروف ( متوفّى به سال 1450 / 854 ه . ) نويسندهء سرگذشت تيمور ، را ياد كنيم كه ضمن تعقيب حوادث زندگانى قهرمان خود ، مطلبى قابل ملاحظه دربارهء اقوام و مناطقى به دست مىدهد . و اهميت اين گونه مطالب براى ما از اين جهت است كه غالبا مربوط به مناطق است كه اكنون « 3 » جزو اتّحاد شوروى است . مطالب ابن عربشاه غالبا از مشاهدات شخصى او مايه دارد ، و چنان كه تحقيقات نشان داده بسيار پر ارزش است . بىگفت و گو به علّت سبك پر تكلف كتاب است كه ترجمهء مناسبى از آن به دست نيست . نبايد فراموش كرد كه ابن عربشاه مورّخ و نويسنده است ، نه جغرافى شناس . به زودى نشان خواهيم داد كه تعدادى كتب مهم جغرافيايى از قرن پانزدهم / نهم ه . در نوشته‌هاى فارسى ، و نه عربى ، به جا مانده است .

--> ( 3 ) مقصود زمان تأليف كتاب است . - و .